Leven om lief te hebben

Ik hoor de laatste jaren steeds meer mensen het hebben over grenzen aangeven. Hiermee wordt bedoeld dat het goed is om jezelf te beschermen nee te durven zeggen als mensen iets van je vragen, en vooral goed aan jezelf te denken in verschillende sociale situaties. Zelf ben ik hier ook wel eens erg hard tegenaan gelopen.

In 2013 ben ik tijdelijk gestopt met mijn studie omdat ik in de maanden daarvoor veel te veel hooi op mijn vork had genomen, en dicht tegen een burn-out aanzat. Ik deed in die periode echt ontzettend veel: ik was bezig met het opzetten van een nieuw team in de kerk, was eindverantwoordelijk voor het geluid tijdens de dagelijkse kapeldiensten op mijn school in België, ik leidde een gebedsgroepje, kwam elk weekend terug naar Nederland en moest tussen al die dingen door ook nog iets aan mijn studie doen. In januari 2013 merkte ik dat het echt niet langer zo kon doorgaan, en ben ik toen tijdelijk gestopt met mijn studie. Een herstelperiode van een aantal maanden begon, waarin ik veel geleerd heb. Eén van deze dingen is dat het zo ontzettend belangrijk is om goed naar je lichaam en ziel te luisteren, en zo bepalen wanneer het goed is om een stap terug te doen van bepaalde activiteiten of verantwoordelijkheden, en nee te zeggen tegen bepaalde zaken. Met andere woorden, ik weet dus heel goed hoe belangrijk het is om goed om te gaan met de energie die je hebt. "Grenzen aangeven" heeft echter het gevaar in zich om al snel op jezelf gericht te worden, en hier wil ik in deze post wat meer aandacht aan besteden.

Het Bijbelse ideaalbeeld

Voor het vak Grieks mocht ik een aantal jaar geleden een eigen vertaling maken van 1 Johannes. Dit was een zeer bijzondere ervaring voor mij, omdat de boodschap van 1 Johannes mij enorm aangreep. Hieronder heb ik een aantal verzen onder elkaar gezet uit zowel het evangelie als de eerste brief van Johannes die mij in deze tijd enorm aanspraken (en nog steeds):

Mijn gebod is dat jullie elkaar liefhebben zoals ik jullie heb liefgehad. Er is geen grotere liefde dan je leven te geven voor je vrienden. (Joh. 15:13 - NBV)

Wat liefde is, hebben we geleerd van hem die zijn leven voor ons gegeven heeft. Daarom horen ook wij ons leven te geven voor onze broeders en zusters. Hoe kan Gods liefde in iemand blijven die meer dan genoeg heeft om van te bestaan, maar zijn hart sluit voor een broeder of zuster die hij gebrek ziet lijden? Kinderen, we moeten niet liefhebben met de mond, met woorden, maar waarachtig, met daden. Dan weten we dat we voortkomen uit de waarheid en kunnen we met een gerust hart voor God staan. (1 Joh. 3:16-19 - NBV)

Geliefde broeders en zusters, laten wij elkaar liefhebben, want de liefde komt uit God voort. Ieder die liefheeft is uit God geboren en kent God. Wie niet liefheeft kent God niet, want God is liefde. En hierin is Gods liefde ons geopenbaard: God heeft zijn enige Zoon in de wereld gezonden, opdat we door hem zouden leven. (1 Joh. 4:7-9 - NBV)

Geliefde broeders en zusters, als God ons zo heeft liefgehad, moeten ook wij elkaar liefhebben. Niemand heeft ooit God gezien. Maar als we elkaar liefhebben, blijft God in ons en is zijn liefde in ons ten volle werkelijkheid geworden. (1 Joh. 4:11-12 - NBV)

Johannes heeft dus een super radicaal beeld van liefde! Even opsommen: 

  • Liefde is je leven geven voor je vrienden/broeders/zusters
  • Als je zelf genoeg hebt om van te leven, en een broer/zus heeft tekort, maar je doet daar niets aan, dan weet je niet wat de liefde van God is
  • Liefhebben doe je niet alleen met woorden, maar vooral ook met daden
  • Het liefhebben van anderen kan ons extra vertrouwen geven in onze redding
  • Als je niet liefhebt volgens deze definitie van liefhebben, dan ken je God niet
  • We moeten anderen liefhebben op dezelfde manier als God liefheeft

Liefhebben is dus ontzettend belangrijk volgens de Bijbel, maar hoe zit het dan met gezonde grenzen stellen? Ieder mens moet op elk moment in zijn leven ergens nee tegen kunnen zeggen. Die vrijheid hebben we allemaal, en zouden we ook allemaal moeten voelen. Als die vrijheid ons wordt afgenomen, door onszelf of door iemand anders, dan moeten we zorgen dat we die situatie zo veranderen dat nee zeggen weer kan, en grenzen stellen is een goede, legitieme manier om dit te bereiken. Vele mensen lopen hier tegenaan, zoals ik hierboven al schetste in mijn eigen situatie. Ik observeer nog te vaak dat de reden van mensen om grenzen te stellen is om zichzelf te beschermen tegen stress, drukte en depressie, in plaats van om anderen op een nog betere manier te kunnen liefhebben. De nadruk ligt helaas te vaak op de eigen belangen in plaats van op de belangen van een ander. De teksten hierboven zijn erg duidelijk: liefde is ontzettend radicaal en het gaat veel verder dan alleen woorden. De Bijbel legt een menselijk gezien onmogelijke lat neer, en de logische vraag is: hoe kan ik ooit aan dit Bijbelse beeld voldoen zonder mezelf helemaal kapot te maken? Het antwoord is in ieder geval niet door wat oefening en trucjes. In tegenstelling tot het leren om gezonde grenzen aan te geven, heb je hiervoor een innerlijke transformatie nodig die alleen door de Heilige Geest gegeven kan worden. Alleen door zo'n transformatie is het mogelijk om altijd naar anderen toe gekeerd te blijven, zonder daarbij jezelf voorbij te lopen. Als pinkster/charismatische christenen stoppen we de kracht van de Geest al gauw in het hokje van wonderen, tekenen, genezing, profetie etc. De Bijbel heeft echter een veel breder beeld van de kracht van de Heilige Geest, en het zal je wellicht verbazen dat de primaire Bijbelse definitie helemaal niets te maken heeft met wonderen, maar veel meer met de transformatie van karakter. Laten we dit idee van transformatie eens nader bekijken in de Bijbel.

Word vernieuwd

In Romeinen 12:2 lezen we:

En wordt niet gelijkvormig aan deze wereld, maar wordt hervormd door de vernieuwing van uw denken, opdat gij moogt erkennen wat de wil van God is, het goede, welgevallige en volkomene. (NBG51)

Velen kennen deze tekst waarschijnlijk, en hebben de uitleg gekregen dat vernieuwing van je denken inhoudt dat je leugens van de vijand moet vervangen door de waarheden van God, waardoor je leven er anders uit gaat zien. Dit klopt inderdaad, zo kun je dit vers op een juist manier lezen. Er is echter nog een diepere betekenis die veel verder gaat dan alleen dit. Er zijn drie Griekse woorden die hier gebruikt worden in de tekst, die niet in één Nederlands woord te vatten zijn, waardoor de diepere betekenis makkelijk gemist kan worden is door iemand die een Nederlandse (of Engelse) vertaling leest.

Aioon

Het eerste woord is αἰών (aioon), wat in bovenstaande tekst vertaald is met "wereld". In de tijd tussen het Oude en Nieuwe Testament vormde zich wijdverspreid geloof onder de Joden, gebaseerd op de profetieën van het Oude Testament, dat de wereld ingedeeld kan worden in twee tijdperken: het slechte tijdperk, dat onder invloed van zonde en dood stond sinds de zondeval, en het nieuwe tijdperk dat met de komst van de Messias zou komen. Wanneer Paulus het hier heeft over "deze wereld", dan doelt hij op dit slechte tijdperk waar we nog in leven. Want ook al was Jezus al gekomen, het was duidelijk voor Paulus dat de wereld nog steeds onderworpen was aan zonde en dood, totdat Jezus zou terugkomen en alles nieuw zou maken. Toch spoort hij zijn lezers dus aan om als christenen niet gelijkvormig te worden aan deze aan zonde gebonden wereld.

Metamorfoö

Het alternatief reikt hij aan in het volgende Griekse woord, namelijk μεταμορφόω (metamorfoö), hierboven vertaald met "hervormd". Je herkent het woord waarschijnlijk al, en hier komt inderdaad ook ons woord "metamorfose" vandaan. Het woord komt slechts vier keer voor in het Nieuwe Testament, namelijk in Mattheüs 17:2, Marcus 9:2, 2 Korinthiërs 3:18 en Romeinen 12:2. In de eerste twee passages wordt de transfiguratie van Jezus beschreven op de berg. Je kent waarschijnlijk het verhaal dat Jezus samen met Petrus, Jakobus en Johannes de berg op gaat, en opeens wordt Jezus omgeven door een helder wit licht, en verschijnen daar Mozes en Elia. Er wordt aangenomen onder vele Bijbelwetenschappers en theologen dat wat hier gebeurde is dat op dit moment Jezus tijdelijk Zijn verheerlijkte lichaam ontving. Jezus' lichaam werd als het ware getransformeerd in een opstandingslichaam, hetgeen de discipelen waarnamen. Elia en Mozes stonden erbij omdat zij beiden belangrijke figuren waren in het Oude Testament, en de beloofde Messias nog nooit hadden aanschouwd. Voor hun ogen zagen zij nu de belofte welke ze in hun eigen leven nooit hebben kunnen zien. Dit betekent voor de tekst in Romeinen 12:2 dat de hervorming of metamorfose niet slechts een algemene verandering is, maar een innerlijke transformatie van dezelfde natuur als ons latere opstandingslichaam. Belangrijk is ook dat het de Heilige Geest is die deze transformatie teweeg brengt.

Anakaoinosis

Dit wordt bevestigd door het derde Griekse woord ἀνακαίνωσις (anakainosis), in het Nederlands weergegeven door vernieuwing. Dit woord bestaat uit twee onderdelen, namelijk άνά (ana) en καινός (kainos). Het eerste woord is een voorzetsel en het tweede woord betekent "nieuw", waardoor je "vernieuwing" krijgt. In het Nederlands is dat een zeer algemeen woord, maar in de Bijbel heeft dit Griekse woord anakainosis een meer technische betekenis gekregen. Met name Paulus gebruikt alle varianten van het woord "nieuw", waaronder "vernieuwing", in de zin van het nieuwe tijdperk wat ik hierboven al noemde. Zo heeft Paulus het over een nieuwe schepping in 2 Kor. 5:17 en Gal. 6:15 en over een nieuwe mens in Ef. 2:15. Ook in Romeinen 12:2 wordt nieuw op deze manier gebruikt. In plaats van gelijkvormig te worden aan het oude, zondige tijdperk, roept hij zijn lezers op om hervormd te worden (= om deel te nemen aan het opstandingsleven van Jezus) door een vernieuwing van je denken, oftewel, door je denken volledig in lijn te brengen met Gods koninkrijk, het nieuwe tijdperk dat Jezus heeft ingeluid met zijn sterven en opstanding, en volledig zal komen bij Zijn terugkomst. En weer is het de taak van de Heilige Geest om dit te doen; het is door de kracht van de Geest dat we deel kunnen worden aan dit nieuwe tijdperk.

Hoe vindt die verandering plaats?

Ik weet nog goed dat ik een keer in de trein zat en tegenover mij zaten twee vrouwen. Een van hen kwam mij nogal apart over. Ik kan me niet meer herinneren waarom, maar ze maakte wat vreemde opmerkingen die mij anders dan normaal deden voorkomen. In eerste instantie irriteerde ik me een beetje eraan, en vond ik haar maar vreemd. Totdat God opeens tot mij sprak, en mij liet zien dat zij uniek door Hem gemaakt is, en dat die dingen die ik maar raar vond juist Zijn creatieve uiting was. Opeens werd ik gevuld met vreugde en genoot ik de rest van de reis van deze vrouw tegenover mij.

Dit is een voorbeeld van hoe veranderd worden door vernieuwing van je denken werkt. Paulus beschrijft dit nog op een andere manier in 2 Kor. 3:18:

Wij allen die met onbedekt gezicht de luister van de Heer aanschouwen, zullen meer en meer door de Geest van de Heer naar de luister van dat beeld worden veranderd. (NBV)

Ik heb al eerder naar deze tekst verwezen onder het bovenstaand kopje metamorfoö, en hier bevind zich dus een van die belangrijke Griekse woorden die we zojuist hebben bekeken. Paulus zegt hier dat het aanschouwen van Jezus ons meer en meer veranderd naar het beeld wat we zien. Veranderen moet hier gelezen worden op dezelfde manier als in Rom. 12:2, namelijk een innerlijke verandering die hetzelfde in natuur is als het opstandingslichaam dat we later krijgen. In mijn voorbeeld van de vrouw in de trein "keek" ik naar God, ik aanschouwde dat deel van Hem dat zo blij was met deze vrouw, en ik zag waarom. Op het moment dat ik dit zag, veranderde er iets binnenin mij dat tot op de dag van vandaag nog zo is. Zoals Romeinen 12:2 aangeeft moet ik er nog steeds voor waken om dit niet los te laten en weer in mijn oude denkpatroon terug te vallen, maar die transformatie is wel heel echt. Ik ben gedeeltelijk veranderd op dezelfde manier als dat ik later een volledig nieuw opstandingslichaam krijg.

Leven om lief te hebben

Concluderend kunnen we dus stellen dat er zeker een gezonde manier is van grenzen stellen, maar alleen met het onderliggende doel om mensen beter te kunnen liefhebben. Johannes legt in zijn evangelie en brieven de lat ontzettend hoog voor ons, en niemand kan daar vanuit zichzelf aan voldoen. Daarom hebben we de Heilige Geest nodig die ons veranderd naar het beeld van Jezus, die radicale transformatie naar het beeld van ons toekomstige opstandingslichaam welke Jezus al heeft ontvangen, en dat nieuwe tijdperk waar we al met één been in staan. Alleen door de kracht van de Heilige Geest zijn we instaat om onze diepste motivaties te veranderen, en zijn we instaat om steeds meer naar die onmogelijke standaard te leven die Gods woord ons voorhoudt. Grenzen stellen wordt dan steeds minder om onze eigen behoeften veilig te stellen, en steeds meer om anderen radicaal lief te kunnen hebben. We gaan dan steeds meer leven om lief te hebben.

Tags: bijbelwetenschappen, liefde, bijbelstudie, grenzen, leven, relaties, vriendschap